بررسی هنر-صنعت پی‌نما در ترکیه – بخش دوم

Untitled-1

ترکیه: آئینه‌ی فرهنگ اروپا

بررسی هنر-صنعت پی‌نما در ترکیه – بخش دوم

مقدمه

این مطلب ادامه‌ی پرونده‌ی بررسی هنر-صنعت پی‌نما در کشور ترکیه است. در بخش گذشته صنعت پی‌نمای این کشور را از منظر بازار داخلی و اقتصاد در گردش این حوزه مورد بررسی قرار دادیم. اکنون به معرفی آثار شاخص و فعالان مطرح پی‌نما در کشور مذکور خواهیم پرداخت.

معرفی آثار و هنرمندان شاخص

یکی از قدیمی‌ترین و مشهورترین آثار پی‌نمایی ترکیه در دهه‌ی ۵۰ میلادی در یک روزنامه کلید خورد. از آن زمان تا کنون برخی آثار از دید کمپانی‌های خارجی چنان دارای نقاط قوت بوده‌اند که با ترجمه‌ی انگلیسی در سایر کشورها منتشر شده‌اند؛ به عنوان مثال می‌توان به پی‌نماهای سیف‌الدین افندی با نویسندگی و طراحی دِوریم کانتر و تارکا» اثر سزگین بوراک اشاره کرد.

 از جمله آثار مشهور و ماندگار داخلی می‌توان به کارااٌغلان، تارکان و سیزینکیلر اشاره کرد. این موارد در جذب مخاطب داخلی و خارجی و ادامه‌ی انتشار تا حدودی موفق بوده‌اند.

کارااٌغلان – سوات یالاز

1خالق این شخصیت سوات یالاز نویسنده و طراح ترک است. در سال ۲۰۱۲ پنجاهمین سالگرد انتشار کارااوغلان را جشن گرفتند. این اثر نخستین پی‌نمای ترک است که به صورت بین‌المللی منتشر شد.

داستان کارااوغلان نخستین بار در ۳ ژانویه‌ی ۱۹۶۲ در روزنامه‌ی آکشام به چاپ رسید و سال بعد، یالاز آن را در یک مجله‌ی مستقل پی‌نما منتشر نمود. طی نیم قرن گذشته، ۸۰ ماجرای کارااوغلان نوشته و طراحی ‌شده، افسانه‌اش زبان به زبان نقل ‌شده و کاراکتر کارااوغلان، اثر یک نویسنده پی‌نمای ترک، از فرانسه تا کشورهای فرانسوی زبان حوزه‌ی اروپا و کانادا و از الجزایر تا مراکش منتشر شده و مورد پسند قرار گرفته است.

مجله گُلگه‌‌ای[۱] به مناسبت اولین روز انتشار پی‌نمای کارااوغلان، پرونده مفصلی آماده‌ی چاپ نمود.

2

داستان کارااٌغلان در بازه‌ی زمانی قرن ۱۲ و ۱۳ همزمان با سیطره‌ی چنگیزخان مغول بر آسیای مرکزی اتفاق می‌افتد. او یک جوان ۲۳ ساله ماجراجو و شجاع است که در منطقه‌ی بینابینی اروپا و آسیا سفر می‌کند. از این داستان اقتباس‌های سینمایی متعددی با نویسندگی و کارگردانی سوات یالاز تولید شده است. بین سال‌های ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۹ شش فیلم و در سال ۲۰۰۲ یک مینی‌سریال به کارگردانی سِم آکیولداز و اردوغان اِنجین ساخته شده است. نسخه‌ی دیگری نیز در سال ۱۹۷۲ به کارگردانی مِهمت اصلان ساخته شد. آخرین فیلم کارااٌغلان در سال ۲۰۱۳ به نمایش درآمد که کارگردانی آن را قدرت سابانجی بر عهده داشت.

تارکان – سزگین بوراک

3سزگین بوراک، استاد طراحی کتاب‌های مصور، متولد ۲۱ می ۱۹۳۵ در آداپازاری[۲] است. او در مطبوعات ترک و اروپا آثار ارزشمندی به چاپ رساند. اولین کاریکاتورهایش را در دوران دبستان در مجله‌ی دوغان کاردش[۳] منتشر کرد. بوراک اولین آثار حرفه‌ای‌ خود را در سال ۱۹۵۲ هنگام ورودش به آکادمی هنرهای زیبا خلق کرد. همچنین کاریکاتورهایی از او در آک بابا، مجموعههای آیدابیر[۴]، ییرمینجی آسیر[۵]، بوتون دونیا[۶] و هفته[۷] به چاپ رسیده است.

در سال ۱۹۵۷ تحصیل در رشته‌ی طراحی دکوراسیون را به پایان رساند و از آکادمی دولتی هنرهای زیبای استانبول فارغ‌التحصیل شد. در همان سال همزمان با فعالیت در روزنامه جمهوریت، برای تصویرسازی رمان انتقام ماران[۸] اثر فقیر بایقورت، موفق به کسب جایزه‌ی رمان یونس نادی[۹] گردید.

در سال ۱۹۵۸در روزنامه‌ی جمهوریت مدیریت بخش کاریکاتور را بر عهده گرفت. وی همزمان با انجام طراحی صحنه در تئاترهای مختلف، باز هم از طریق روزنامه‌ی جمهوریت، کتاب گوزن قرمز[۱۰] را منتشر کرد. این هنرمند در مجموعه‌های سِس و حیات، علاوه بر طراحی پی‌نما و داستان، در حوزه‌ی رمان، جلد کتاب و تبلیغات سینمایی نیز کار کرده است. این هنرمند در سال ۱۹۶۴ کاریکاتور دنباله‌داری با عنوان بیزیمکیلر[۱۱] (خداوردی) خلق کرد که سال‌ها به شکل روزانه در روزنامه‌ی حریت به چاپ می‌رسید.

او در سال ۱۹۶۵ به ایتالیا رفت و در آژانس استدیو دی آمی در میلان مشغول به فعالیت شد و کاراکتر ال کوگار را خلق کرد. در این دوره با همکاری یک طراح ایتالیایی شخصیت قهرمانی کلوسو را ترسیم نمود که شبیه شخصیت هرکول بود. بوراک در سال ۱۹۶۶ در مسابقات تبلیغات اروپا که در شهر میلان برگزار می‌شد دو مقام اول کسب کرد. در همان سال در دورانی که هنوز در ایتالیا به سر می‌برد، کاراکتر معروف تارکان را خلق نمود. سزگین بوراک بین سال‌های ۱۹۶۸ تا ۷۰ تصویرگری رمان‌های نویسنده‌ی معروف ترک یاشار کمال با عناوین اینجه ممد و افسانه‌ی آغری را بر عهده داشت.

داستان تارکان در سال ۱۹۶۷ در روزنامه‌ی حریت به صورت روزانه چاپ می‌شد. چندی بعد داستان به سینما راه یافت و از سال ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۳ پنج اقتباس سینمایی از تارکان ساخته شد. مهمت اصلان (کارگردان کارااٌغلان) در پروژه‌ی سینمایی تارکان نیز به کارگردانی پرداخت[۱۲]. داستان تارکان رسماً به زبان‌ انگلیسی ترجمه و با تغییراتی در بریتانیا منتشر شد.

سیزینکیلر – صالح ممجان

سیزینکیلر عنوان کاریکاتور دنباله‌داری است که صالح مِمجان[۱۳] از سال ۱۹۹۱ تا امروز به صورت روزانه در روزنامه‌ی صاباح منتشر کرده است.

4

سیزینکیلر که با نام لیمون و زیتون[۱۴] هم شناخته شده؛ دارای شخصیت‌های کارتونی لیمون، زیتون، بابیشکو و چت چت است که صالح ممجان در ماجراهای آنها، با طنزی استادانه، وقایع عادی و روزانه‌ی زندگی را با چاشنی طنز به تصویر می‌کشد.

5

انیمیشن سیزینکیلر

خواننده‌ها از مقایسه‌ی واقعیت زندگی خود و کشف نقاط مشترک خانواده‌ی خود با خانواده‌ی عاقل و بانشاط سیزینکیلر لذت می‌برند. مهم‌ترین ویژگی سیزینکیلر، مد نظر قرار دادن وقایعی است که در هر خانواده‌ای ممکن است روی دهد، و این مسئله‌ای است که روز به روز بیشتر در سطح جهان اهمیت پیدا می‌کند.

تاکنون ۷ هزار کاریکاتور دنباله‌دار لیمون و زیتون منتشر شده است و از سال ۱۹۹۷ شنبه‌ی هر هفته صفحه کودک لیمون و زیتون در روزنامه صاباح منتشر می‌شود. از سال ۱۹۹۴ بیش از ۱۰۰ جلد کتاب لیمون و زیتون چاپ و منتشر شده است که بالغ بر ۳ میلیون نسخه از این کتاب‌ها به فروش رفته است.

کارتون لیمون و زیتون نیز هر روز از شبکه تی آر تی چوجوک[۱۵] پخش می‌شود. لیمون و زیتون از محبوب‌ترین شخصیت‌های کارتونی ترکیه به شمار می‌روند که با ماجراهای هیجان‌انگیزشان باعث ایجاد سرگرمی شده و موازی با آن اهداف آموزشی را نیز دنبال می‌کنند.

سیف‌الدین افندی – دوریم کانتر

یدی تپه جانواری[۱۶] اولین کتاب دِوریم کونتر[۱۷] خالق اثر سیفالدین افندی و ماجراهای خارق العاده‌اش، از طریق شرکت کمیکسولوژی در دنیای مجازی به زبان انگلیسی تقدیم خواننده‌ها شد.

این اثر اولین تحلیل مثبت خود را در سایت i g n (شناخته شده‌ترین سایت معرفی کتاب‌های کمیکز) دریافت کرد.

6

شخصیت‌های مجموعه سیف‌الدین افندی

قهرمان‌پردازی

با مشاهده‌ی سبک طراحی پی‌نماهای ترکیه، از پرطرفدارترین و قدیمی‌ترین آن تا نمونه‌های معاصر درمی‌یابیم که هنرمندان پی‌نماکار ترک در طراحی فضا و خلق موقعیت‌های داستانی موفق بوده‌اند اما از شخصیت‌پردازی در بستر فرهنگی خود بازماندند. در حالی که از نظر بافت مذهبی بیش از ۹۰ درصد جمعیت این کشور مسلمان هستند و به لحاظ پیشینه‌ی تاریخی امپراتوری عثمانی سال‌ها مرز جهان اسلام با دنیای غرب بوده، انتظار می‌رفت نمونه‌هایی هرچند معدود از پی‌نمای اسلامی در بین آثار آن مشاهده شود اما این امر از دید هنرمندان ترک مغفول مانده است. بدون شک ارائه‌ی محتوای جدید با رعایت استانداردهای کیفی طراحی، اثر مثبتی در همسو شدنِ ذائقه مخاطبِ تُرک با المان‌های ارزشمند اسلامی خواهد داشت.

هنرمندان

7نکته‌ای که نباید نادیده گرفت، شمار بالای هنرمندان عرصه‌ی پی‌نما و مخاطبین در این کشور است. هنرمندان پی‌نمای ترکیه را می‌توان در دو دسته جای داد؛ گروه اول ساکن و مشغول فعالیت در داخل کشور بوده و تولیدات خود را در داخل عرضه می‌کنند.

اکثر افراد دسته‌ی اول، جوان بوده و تجربه‌ی کمی دارند. باید دید آیا اگر در شرایطی که زمینه‌ی همکاری با شرکت‌های خارجی یا شهرت بین‌المللی برای این دسته فراهم شود، بازهم به فعالیت در داخل کشور ادامه می‌دهند یا خیر. از این دسته هاکان تاکال نویسنده، طراح و یکی از خالقان پی‌نمای کاراباسان (۲۰۰۳) را می‌توان نام برد.

گروه دوم افرادی هستند که پس از کسب تجربه و فرصت همکاری با کمپانی خارجی، مهاجرت نموده و به تولید مستقل یا همکاری با کمپانی‌ها می‌پردازند. از جمله این افراد می‌توان به سزگین بوراک خالق شخصیت تارکان اشاره کرد که این شخصیت جوان جنگجوی تاتاری را در سال ۱۹۵۲پس از مهاجرت به میلان برای شرکت ایتالیایی دامین طراحی نمود. نمونه‌ی دیگر سوات یالاز خالق شخصیت کارااٌغلان است. کارااٌغلان از سال ۱۹۶۲ منتشر ‌شده و داستان سفرهای یک سرباز ارتش چنگیزخان را در مناطق آسیای مرکزی روایت می‌کند. یالاز پس از مهاجرت به پاریس، کارااٌغلان را با نام دیگری منتشر نموده و در سطح اروپا و کانادا به موفقیت‌های چشمگیری دست یافت.


از دیگر نمونه‌های دسته‌ی دوم می‌توان نویسنده‌ای را مثال زد که از خارج از مرزهای ترکیه، با انتشار کتاب مصور خود انتقاداتی را علیه حکومت ترکیه بیان نموده است.

8

اُزگی سامانجی نویسنده‌ی ترکی‌الاصل رمان تصویری شهامت در نومیدی است که در اتریش سکونت دارد و در کتاب مزبور، خاطرات کودکی خود را با انتقاداتی به دولت فعلی آمیخته است. نکته‌ی جالب این‌که نویسنده به واسطه‌ی این کتاب در سایت‌های خبری معتبری چون نیویورک تایمز، گاردین، نیوریپابلیک و… مورد تمجید قرار گرفته‌ است. نمی‌توان به راحتی درباره‌ی صحت و سقم ادعای خانم سامانجی درباره‌ی شرایط اجتماعی ترکیه در دوران کودکی وی قضاوت کرد اما هیجان رسانه‌های غربی برای تشویق و حمایت از او و یادآوری آمارهای حقوق بشری ترکیه در ابتدای یادداشت‌های نقد و بررسی این کتاب، از نگاه جانبدارانه این رسانه‌ها حکایت می‌کند.

9

بخشی از یک یادداشت تحلیلی درباره‌ی این کتاب که در سایت ordinarycomics.com منتشر شده است:

«پدرِ ازگی انتظار داشت او مانند خواهرش یک مهندس شود. اما او سعی کرد فارغ از کشمکش‌های مذهبی و نظامی ترکیه و منازعات میان بنیادگرایی و سکولاریسم، صدای درونش را بشنود…»

شایان توجه است که به کار بردن واژگانی چون بنیادگرا، نظامی‌گری و نزاع برای ایجاد تصویری خشونت‌بار و غیرمنطقی از فضای غالب یک کشور مسلمان به روال عادی رسانه‌های غربی تبدیل شده و این یادداشت و یادداشت‌های منتشر شده درباره‌ی این کتاب کاملا جانبدارانه نگاشته شده‌اند.

سایر کشورهای ترک‌ زبان

قزاقستان[۱۸]

10

آلماتی جایگاه مناسبی برای هنر است. هنرمندان را در حالی می‌بینید که مشغول فروش نقاشی‌هایشان از افسانه‌های قزاقی و زندگی شبانی در مراتع هستند. پی‌نمای قزاقستان (کامیسکی[۱۹]) مانند کشورش کوچک است. با مراجعه به برخی از انتشاراتی‌ها می‌توان دریافت که آنها با مقوله چاپ خودگردان پی‌نما، آشنایی قبلی نداشته‌اند. اما به نظر می‌رسد پی‌نمای قزاقستان در فضای مجازی، جایگاه خود را یافته است. خان کامیکز یک مجموعه گلچین ادبی را در سال ۲۰۱۱ تحت عنوان کِی زِد کامیکز منتشر نمود و برای آن برنامه‌ای در مدرسه‌ی ملی هنر ترتیب داد. اگر از مدیریت دولتی انیمیشن درباره‌ی وضعیت پی‌نما بپرسید، تنها ۵۰۰ نسخه به عنوان خروجی و تعداد زیادی اثر پی‌نما از آثار هنرمندان انیمیشن به شما ارائه می‌دهند.

11

نمونه‌ای از آثار پی‌نمای قزاقی (برگرفته از سایت خان‌کامیکز)

درباره‌ی کیفیت آثار قزاقی، کارشناسان عرصه‌ی تصویرگری در این کشور معتقدند که «کارها در سطح آثار ترکیه بوده زیرا برای قزاق‌ها پی‌نما و انیمیشن یکی هستند! اما در ترکیه، زمینه‌ی کاری برای کارتونیست‌ها وجود دارد و این امر فرصت‌های زیادی برای پیشرفت و رسیدن به سطح حرفه‌ای فراهم می‌کند.» دانشگاه‌های قزاقستان با هیچ یک از دانشگاه‌های غربی ارتباط ندارند و تنها با کشورهای مشترک‌المنافع (کشورهای حوزه شوروی سابق) مرتبط می‌شوند. به نظر برخی هنرمندان این وضعیت موجب محدود شدن فرصت‌های کاری برای آنان می‌شود.

 ویژه‌ی مسئولین

در سال‌های اخیر انتظار هنرمندان داخلی در حمایت مدیران فرهنگی از جریان پی‌نما، کمابیش رو به افزایش است. هنرمندان تصویرگر حرفه‌ای با عرضه‌ی هنر خود در عرصه‌ی بین‌المللی با پذیرش و دعوت به همکاری از سوی کمپانی‌های خارجی مواجه می‌شوند. نکته اینجاست که بر خلاف هنرمندان سینمایی که برای کسب اعتبار بین‌المللی باید در پروژه‌های خارجی حضور فیزیکی داشته باشند، تصویرگران می‌توانند با ارسال اثر و سپردن تعهد حفظ حقوق معنوی، از راه دور در پروژه‌ها همکاری نمایند. ضمن این‌که به تدریج هنرمند حس تعهد خود را نسبت به وضعیت هنر و هنرمندان کشورش از دست می‌دهد و به مرور زمان، به کارگیری او در پروژه‌هایی متناسب با فضای فرهنگی ایرانی، دشوار می‌شود. بنابراین اگر در آینده‌ی نزدیک برای این دسته اشتغال‌زایی یا دغدغه‌زایی معطوف به داخل نشود بدون مهاجرت فیزیکی، شاهد مهاجرت ایده‌ها خواهیم بود.

برخی منابع

http://cizgiromanokurlariplatformu.blogspot.com/

http://www.kojaro.com/2016/1/23/116831/top-ten-istanbul-events/

http://www.comicsbeat.com

http://turkiyeonline.ir

http://cizgiromanokurlariplatformu.blogspot.nl

https://www.comixology.com/The-Exceptional-Adventures-Of-Seyfettin-Efendi-1/digital-comic/105476

http://cizgiromanokurlariplatformu.blogspot.nl

—————

[۱] gölge e

[۲] adapazarı

[۳] doğan kardeş

[۴] aydabir

[۵] yirminci asır

[۶] bütün dünya

[۷] hafta

[۸] yılanların öcü

[۹] yunus nadi

[۱۰] ala geyik

[۱۱] bizimkiler

[۱۲] http://www.sinematurk.com/kisi/1716-mehmet-aslan/

[۱۳] salih memecan

[۱۴] limon ili zeytin

[۱۵] trt çocuk

[۱۶] yeditepe canavarı

[۱۷] devrim kunter

[۱۸] http://cizgiromanokurlariplatformu.blogspot.nl

[۱۹] Komisky

—————

مطالب مرتبط:

۱- کانال تلگرام خانه پی‌نما ایران

۲– صفحه اینستاگرام خانه پی نمای ایران

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *