صف‌آرایی ارتش پی‌نماها در برابر افراط‌گرایان پاکستان – بخش اول

420-240

1

افراطی‌گرایی (رادیکالیسم) اسلامی در پاکستان سرمنشأ بسیاری تحجرها، ترورها، برداشت‌های غلط از دین و انحراف افکار به‌ویژه در بین نوجوانان و جوانان این کشور شده است. نفوذ این تفکر در مدارس پاکستان اکثر دانش‌آموزان را در مسیر جذب توسط فرقه‌های مذهب‌گرای افراطی برای مبارزه با مخالفان و گروه‌های مذهبی رقیب در کشمیر و افغانستان قرار می‌دهد. ارتباط این گروه‌ها با طالبان افغانستان، القاعده، منتفعان غربی و… قدرت و پشتیبانی نظامی و مالی گسترده‌ای را برای این نوع تفکر فراهم آورده است.

در این میان، هستند گروهی از هنرمندان دغدغه‌مند که به سلاح بودن قلمشان ایمان دارند؛ و علی‌رغم مشکلات و موانع سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، در برابر جنگ نرمِ نفوذ و گسترش این نوع تفکرات افراطی در بین نوجوانان کشورشان قد علم کرده‌اند.

و چرا پی‌نما نتواند یکی از ابزارهای این دفاع نرم باشد؟!

جوهر آفتاب[۱]، يكي از خالقين و نويسنده‌ي رمان مصور پاكستاني به نام پاسبان[۲] (به معناي «نگهبان») می‌گوید: «چالش ما در پاكستان اين است كه پيش از اين كه گروه‌هاي تندرو بتوانند جامعه‌ي مخاطبين هدف ما را به سمت تغييري سخت در ايدئولوژي‌شان سوق دهند، به اين مخاطبين دسترسي پيدا كنيم. عضوگيري اين گروه‌هاي افراطي در بسياري از حالات، از گروه سني بين ۱۲ تا ۱۸ سال صورت مي‌گيرد؛ در حالي كه تلقين نامحسوس آنها بسيار زودتر از این سن آغاز می‌شود. ما فكر مي‌كنيم كه نشان دادن چهره‌ي واقعي تروريست‌ها و نتيجه‌ي پاياني دسيسه‌هاي آنها، بخش بزرگي از توجيه‌پذيري اخلاقي و موضع‌گيري‌هاي انقلابي اين گروه‌هاي افراطي را از آنها خواهد زدود. همچنين، اين كار باعث شكل‌گيري مقاومت دروني كافي براي ممانعت در عضوگيري و حمايت از راهكارهاي گروه‌هاي فوق در بين اجتماعات محلي خواهد شد.»

شركت انتشاراتي كرييتيو فرونتيرز[۳] واقع در لاهور پاكستان، جلد دوم كتاب پاسبان را با قابلیت استفاده بر روي سیستم عامل اندرويد و آي‌فون، و به زبان‌هاي انگليسي و محلي بر روي اپلیکیشن سي اف ايكس كميكز[۴] خود عرضه نموده است. جلد اول كتاب پاسبان با عنوان تاريكي و معصوميت[۵] – كه یک ماه پيش‌تر بر روي همين برنامه عرضه شده بود – حکایت شك و دودلي يك جوان پاكستاني به نام عاصم[۶] است كه بين دوستانش در مدرسه و يك تشكيلات سخاوتمند و تطميع‌كننده كه قول داده به او درك بهتري در جهت‌گيري‌هايش بدهد، مردد مانده است.

در داستان مشخص مي‌شود که این گروه، از افرادی تندرو و مسلح تشکیل شده‌اند که به اسم اسلام در پی طرح‌ریزی خشونت در جامعه هستند. سرکردگی این گروه را نیز شخصیتی کاریزماتیک به نام صالح برعهده دارد. نويسندگان و خالقان پاسبان در دنياي واقعي – یعنی امجد اسلام امجد[۷]، جوهر آفتاب، يحيي احسان[۸] و مصطفي حسنين[۹] – هم مانند دوستان عاصم به نام‌هاي سعد[۱۰]، زارا[۱۱] و عرفا[۱۲] احساس مي‌كنند كه براي نجات جوانان پاكستاني از دست گروه‌هايي مانند القاعده،‌ طالبان و داعش بايد فعالانه مداخله كنند.

سایت پي‌نماها و گفتمان[۱۳] با آقای آفتاب در مورد منشاء خلق اثر پاسبان، اثر فوري آن بر روي خوانندگان پاكستاني، موضوعات جلد دوم كتاب تحت عنوان رستگاري[۱۴] و مسائلی از این دست مصاحبه‌ای انجام داده است که بخش اول آن را در ادامه خواهید خواند. بخش دوم این مصاحبه نیز به زودی منتشر خواهد شد. نظر شما را به اين گفتگو جلب مي‌كنيم.

2

جوهر آفتاب

– چه تحقيقات و اطلاعاتي از جهان واقعي تصور شما از گروه مرموز صالح را قوت می‌بخشد؟ چه ميزان از اين تصويرسازي از تجربيات شخصي خودتان است و چه میزان از گزارش‌هاي خبري و يا از حساب‌هاي كاربري افراطي‌ها برآمده است؟

– من به عنوان يك نويسنده، طراحي‌ها را بر اساس تجربيات شخصي‌ دوران نوجوانی خودم از رادیکالیسم در اواخر دهه‌ي ۹۰ – كه بسيار شبيه به تجربيات زیردستان صالح از جمله عاصم و منير[۱۵] بوده – بنا كرده‌ام. وقتي بزرگ‌تر شدم، در زمينه‌ي روابط عمومي و ارتباطات براي بخش توسعه مشغول به كار شدم. من بعد از عمليات ارتش در سال‌هاي ۱۱-۲۰۱۰ براي «پاك‌سازي» منطقه‌ي دره‌ی سوات[۱۶] از دست شبه‌نظاميان پاكستاني طالبان،‌ در اين منطقه با روزنامه‌نگاران همكاري داشتم و داستان‌هاي مشابه بسياري در مورد استفاده از كودكان به عنوان ديده‌بان، خبرچين و بمب‌گذاران انتحاري ديده و شنيده‌ام. علاوه بر اين، من طي سال‌هاي ۱۲-۲۰۱۱ بر روي ارزيابي و مقابله با داستان‌هاي افراطي در مناطق مختلف روستايي ايالت اي. جي. كي. (جامو و كشمير آزاد[۱۷])‌ – منطقه‌اي با تاريخي مملو از خصومت ذاتي بر ضد هندوستان به عنوان اشغال‌گر بخشي از كشمير – كار كرده‌ام.

علاوه بر اين، تحقيقات وسيعي در مورد خيزش طالبان، ايدئولوژي آنها و نحوه‌ي انتقال پيامشان براي مخاطبين مختلف از طريق جريان اصلي رسانه‌اي، شبكه‌هاي اجتماعي و يا بهره‌برداري از شبكه‌هاي محلي‌ مساجد،‌ مدارس و… توسط نويسندگان پاكستاني مانند احمد رشيد صورت گرفته ‌است. همان‌گونه كه مشخص شده، خط اصلي چندان نسبت به دهه‌ي ۸۰ ميلادي تفاوتي نكرده، بلكه مصاديق آزار مسلمانان طي دهه‌هاي مختلف تغيير يافته است. موضوع اصلي در دهه‌ي ۸۰ ميلادي، افغانستان، فلسطين و كشمير بود. در دهه‌ي ۹۰ بوسني، كوزوو و چچن هم به نقاط حساس تبدیل شدند و در نهايت عراق و افغانستان مجدداً در سال‌هاي دهه‌ي اول هزاره‌ي جديد به اين مجموعه اضافه شدند.

امروزه ما در ليبي، افغانستان، كشمير، فلسطين و سوريه، نقاط حساس فراواني داریم كه مسلمانان در حال جنگ با رژيم‌هاي دست‌نشانده‌ي دولت‌هاي غربي و يا در تقابل مستقيم با ارتش‌هاي خارجي هستند. بنابراين داستان افراطي‌هايي كه در این پي‌نما ارائه شده، بسيار مرسوم و معمول است. اطلاعات اساسي در مورد نهي‌ از خشونت در قرآن حتي در بين مخاطبين بي‌سواد نيز كاملاً گسترش داشته و مشروع‌سازي خشونت توسط گروه‌هاي افراطي بسيار دور از هر آموزه و يا «منطق» اسلامي است. تمامي استدلال‌هاي اين گروه‌ها با انگيزه‌هاي سياسي مطرح شده و بنابراين به زير كشيدن آن‌ها كار چندان دشواري نيست. تنها چيزي كه براي اثبات نادرستي ادعاهایشان و افشاي ارتداد مذهبي آن ها لازم داریم،‌ داشتن دانش اوليه در مورد اسلام است.

3

شما از کدام‌یک از هنرمندان خالق اثر و يا از چه آثاري الهام گرفته‌اید؟ چه كسي ایده‌ی اولیه‌ی پاسبان را در ذهن شما انداخت؟

پاكستان هرگز دارای صنعت كتاب‌هاي پي‌نما نبوده و با اين كه چند كار طي دهه‌هاي مختلف انجام شده، اين آثار هيچ‌گاه تأثير قابل ملاحظه‌ای ايجاد نكرده‌اند. از جنبه‌ی هنری، هدف يحيي و تيمش این بود که یک اثر بصری بومی خلق کنند تا با مردم سراسر كشورشان به راحتي ارتباط برقرار ‌كند. طراحي‌های آن‌ها از كارهاي آلفونس موچا[۱۸] و هنرمند شهير پاكستاني عبدالرحمن چوگتاي[۱۹] الهام گرفته شده،‌ در حالي كه در بخش‌هاي درگيري نگاهی به مانگاي[۲۰] ژاپني داشته‌اند. ارجاع فرهنگي ديگری که استفاده شده،‌ براي ساخت تصوير و ساختار بدني سعد – يكي از شخصيت‌هاي اصلي مجموعه – بوده که با شباهت بسيار زيادی به جواني محمدعلي جناح[۲۱] (بنيان‌گزار پاكستان) تصویرسازی شده‌ است.

با توجه به این‌که پاسبان براي اپلیکیشن سي. اف ايكس. طراحی شده است، مزیت‌های ابزار موجود (مثل پويانمايي شخصيت‌ها، موسيقي پس‌زمينه و…) را در برابر محيط ايستا و بومي پي‌نماي چاپ‌شده چگونه ارزيابي مي‌نماييد؟

ما تلاش می‌کنیم خروجي كارمان پاسخگوی دو معضل داخلي در پاكستان و احتمالاً ساير كشورهاي در حال توسعه باشد. مشکل اول فقدان دسترسي به منابع مطالعاتی در اكثريت جامعه است، و مشکل دوم نبود فرهنگ مطالعه به دلیل کم‌سوادی است. پاكستان صنعت انتشارات كوچكي دارد بدون تقريباً هيچ شبكه‌ي توزيعي براي كتاب‌ها، مجلات و مانند آن. به راحتي مي‌توان از روي شمارگان چاپ بزرگ‌ترين روزنامه به زبان محلي پاكستان، يعني جنگ[۲۲]، با رقمي در حدود يك ميليون نسخه در كشوري با ۲۰۰ ميليون نفر جمعيت، متوجه تعداد اندك افراد باسوادِ اهل مطالعه شد. بنابراين ما تصميم گرفتيم كه به جاي تزريق بودجه براي توليد نسخه‌هاي چاپي – كه در کل دنیا يك رسانه‌ي معیار براي اين نوع از محتوا بوده و مخاطبين ثابت خود را داراست – محتواي خود را به روشي در دسترس قرار دهيم كه قابليت ارائه به عنوان سرگرمي‌اي نه تنها با هدف خوانده شدن،‌ بلكه به همراه تجربه‌ي کامل و فکرشده‌ای شامل موسيقي پس‌زمينه و كارهاي پويانمايي را داشته ‌باشد. اين مجموعه با هدف بهبود گسترش محتوا بين مخاطبين آسيب‌پذيري كه ممكن است سطح سواد پاييني داشته ولي در شبكه‌ي خانوادگي خود به تلفن‌هاي هوشمند دسترسي دارند، و همچنين ايجاد تجربه‌اي ارزشمند براي مخاطبيني با تجربه‌ي اندك و يا علاقه‌ي كم به خواندن، طراحي شده است.

4

چرا سي. اف. ايكس. كميكز اولين برنامه‌ي كاربردي ديجيتال پي‌نما در پاكستان است؟ به عبارت ديگر، چه عاملي شركت كرييتيو فرونتيرز را به سمت اين حوزه از فضاي مجازي كشانده ‌است؟

دوازده ماه است که پاکستان انقلابی را در عرصه‌ی اینترنت تجربه می‌کند. حدود يك سال پيش اولين مجوزهاي اينترنت نسل سوم صادر شد و اكنون حدود پانزده ميليون كاربر اين نوع اينترنت در كشور وجود دارد؛ كه در حال افزايش نیز هستند. هم‌زمان نیز بازار داخلي از تلفن‌هاي هوشمند چيني ارزان پر شده و اكنون شما مي‌توانيد دستگاهي با قابليت استفاده از اينترنت نسل سوم و داراي برنامه‌هاي فيس‌بوك و واتس‌اپ را با قيمتي در حدود ۸۰-۵۰ دلار خريداري كنيد. بنابراين آن موج دسترسی به اينترنت مقرون به صرفه كه طي دهه‌ي گذشته در جهان تجربه شده،‌ تازه به پاكستان رسيده ‌است. جايي كه در حال حاضر حدود يكصد ميليون كاربر تلفن همراه دارد؛ كه همگي آنها جزو مخاطبين بالقوه‌ي برنامه‌ي كاربردي سي. اف. ايكس. كميكز هستند. بنابراين اساساً پيش از اين زمان هيچ هدف و يا بازاري براي يك پايگاه انتشاراتي ديجيتال محلي‌ وجود نداشته‌، و ما از نخستين فعالان اين عرصه هستيم كه مايل به استفاده از اين روند براي ارائه‌ي محتوا بوده و مي‌خواهيم پيام خود را تا بالاترين حد ممكن منتشر سازيم. در عين حال مي‌خواهيم براي پايدارتر شدن اين محيط به گونه‌ای فعالیت کنیم كه به ما در خلق نسخه‌هاي بيشتري از مجموعه‌ي پاسبان و رایگان نگه‌داشتن آن در پاكستان كمك نمايد.

5

طراحي‌هاي مجموعه‌ي پاسبان توسط يحيي احسان

——————–

[۱] Gauher Aftab

[۲] Paasban

[۳] Creative Frontiers

[۴] CFxComics app

[۵] Darkness and Innocence

[۶] Asim

[۷] Amjad Islam Amjad

[۸] Yahya Ehsan

[۹] Mustafa Hasnain

[۱۰] Saad

[۱۱] Zara

[۱۲] Irfa

[۱۳] ISLAMi Commentary

[۱۴] Redemption

[۱۵] Munir

[۱۶]Swat Valley]: سْوات نام یک دره و یک شهرستان در ۱۶۰ کیلومتری اسلام‌آباد و در میان کوه‌های هندوکش و تا پیش از ۱۹۹۶ یکی از امیرنشین‌های ایالت خیبر پختونخوا پاکستان است. این منطقه به خاطر کوه‌های بلند، سبزه‌زارهای گسترده و دریاچه‌های با آب زلال، «سوئیس منطقه» نامیده می‌شود و پیش از این در میان گردشگران محبوبیت داشت.

[۱۷] Azad Jammu & Kashmir

[۱۸] Alphonse Mucha

[۱۹] Abdur Rahman Chughtai

[۲۰] Manga

[۲۱] Muhammad Ali Jinnah

[۲۲] Jang

——————–

مطالب مرتبط:

۱- کانال تلگرام خانه پی‌نما ایران

۲– صفحه اینستاگرام خانه پی نمای ایران

3 thoughts on “صف‌آرایی ارتش پی‌نماها در برابر افراط‌گرایان پاکستان – بخش اول

  1. با سپاس فراوان از تحقیق و ترجمه این سری از مقالات آشنایی با صنعت پی نما در کشورهای همسایه.
    اما شخصا با خواندن این مقالات بسیار تعجی کرده و شگفت زده شدم، چون اصلا فکر نمیکردم تا این حد از همسایگانمان عقب تر باشیم چه برسه به دنیا

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *