جواهرات عربی

هنگامی که ابرقهرمانان به هیئت عرب‌ها درمی‌آیند

در مطلب «قهرمانان کتاب‌های پی‌نمای مصری» با ندیم دملوجی، پژوهشگری که به دنبال آثار پی‌نما در کشورهای عربی همچون مصر بود آشنا شدیم. وی پس جستجوهای فراوان و تکمیل تحقیقاتش، نمایشگاهی از آثار منتخب پی‌نماهایی که در کشورهای عربی منتشر شده بودند برپا کرد. دملوجی در رابطه با این نمایشگاه و تأثیرش بر آینده‌ی هنر پی‌نما در خاورمیانه نکات جالب توجهی مطرح می‌کند. شاید بارزترین هدف این پژوهشگر از چنین اقدامی در نیاز جهان عرب باشد به ابرقهرمانانی که بتوانند خاورمیانه را از خلال سال‌ها جنگ و ناامنی محافظت کنند؛ حتی اگر قرار باشد تنها هیبتی خیالی از یک ابرقهرمان‌ در اذهان مردم این منطقه شکل بگیرد.

مدت‌ها بود که جهان عرب به یک ابرقهرمان نیاز داشت، و نبیل فوزی[۱] [نام عربیِ سوپرمن – م]، تنها بازمانده‌ی سیاره‌ی کریپتون[۲]، بازار پی‌نمای خاورمیانه‌ی دهه‌ی ۶۰ را با سرعت افسانه‌ایش از آن خود کرده‌ بود.

نسخه‌ی عربی پی‌نمایِ این ابرقهرمان – که در سایر نقاط جهان با نام کلارک کنت[۳] و یا همان سوپرمن شناخته می‌شود – اولین بار در سال ۱۹۳۸ و توسط شرکت پی‌نماهای دی سی[۴] منتشر شد. او به زبان عربی حرف می‌زد، با راندا[۵] (لوئیس لین[۶]) رابطه‌ای عاشقانه داشت و برای بهتر شدن جهان با شیطان مبارزه می‌کرد.

                 1  3

                                 2

سایر ابرقهرمانان مانند صبحی[۷] و زخور[۸] (یا بت‌من[۹] و رابین[۱۰]) هم به او ‌پیوستند. سوپرمن در نسخه‌ی عراقی مربوط به دهه‌ی ۱۹۸۰، از این هم عربی‌تر شد و می‌توان این ابرقهرمان را با سبیل و طرحی مانند فانوس[۱۱] بر روی سینه‌اش مشاهده نمود. اما چندین دهه قبل از عربی کردن شخصیت‌های مشهور پی‌نما، جمیل[۱۲] و سگ او فرفور[۱۳] در این عرصه حضور داشتند.

4

خوانندگان عرب زبان در پی‌نمای الاولاد[۱۴] (پسران)، اولین پی‌نمای سریالی جهان عرب که در سال ۱۹۲۳ در مصر منتشر می‌شد، ماجراجویی‌های جمیل – که کلاه نمدیِ مخروط بریده‌ی[۱۵] مربوط به دوران عثمانی با منگوله‌ای در نوک آن را بر سر داشت – و دوستانش (که برخی از آنها دستار به سر کرده بوده و یک گربه داشتند) را دنبال می‌کردند.

5

ندیم دملوجی[۱۶]، یک محقق در زمینه‌ی پی‌نماهای عربی، عنوان کرد: «باید تأکید کنم که تاریخ شروع به چاپ اثر فوق نه تنها برای منطقه‌ی خاورمیانه بسیار زود بود، بلکه در آن زمان در سرتاسر دنیا هم پی‌نماها واقعاً در دوران نوزادی خود به سر می‌بردند.»

وی افزود: «این مجله‌ی کامل پی‌نمای عربی ویژه‌ی کودکان، هفت سال پیش از شروع به کار هرژه[۱۷] برای خلق اثر تن‌تن[۱۸] منتشر می‌شده ‌است.»

پی‌نمای الاولاد که تا سال ۱۹۳۲ توسط شرکت داراللطایف المصوره[۱۹] به صورت هفتگی منتشر می‌شد مملو از طراحی‌های خلاقانه و اصیل بود. این پی‌نما به همراه ده‌ها اثر دیگر، مانند مجله‌ی پی‌نمای منتشر شده در ابوظبی با نام ماجد[۲۰] (منتشر شده توسط شرکت رسانه‌ی ابوظبی[۲۱] که مالک اثر ملی[۲۲] هم هست)، در نمایشگاهی تحت عنوان پی‌نماهای عربی: ۹۰ سال با فرهنگ تصویری محبوب[۲۳] به نمایش درآمدند.

این نمایشگاه، که گفته می‌شد اولین رویداد در نوع خود