رونمایی از رمان گرافیکی «جمشید غروب۲»

420-240

ابوالفضل خطیبی: دست هنرمندان را برای برداشت آزاد از شاهنامه باز بگذاریم

1

مراسم رونمایی از رمان گرافیکی «جمشید غروب۲» در حالی برگزار شد که خطیبی، شاهنامه‌پژوه برجسته عنوان کرد که باید دست هنرمندان را برای برداشت آزاد از شاهنامه باز گذاشت تا آن‌ها بتوانند خلاقیت‌های خودشان را هم به اثر اضافه کنند. او قصه سرگذشت کهن‌ترین شاهنامۀ ایرانی را روایت کرد و از اینکه سینماگران ایرانی توجهی به شاهنامه ندارند،‌ انتقاد کرد.

به گزارش روابط عمومی استودیو هورخش، مراسم رونمایی از دومین جلد رمان گرافیکی «جمشید غروب» با حضور اشکان رهگذر، نویسنده، ابوالفضل خطیبی، عضو هیئت‌علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی و شاهنامه پژوه، فرید سپهر، تصویرگر، طاهره بهرامی، نقال و جمعی از علاقه‌مندان عصر چهارشنبه ۲ آبان ماه در بوک‌لند پالادیوم برگزار شد.

ابوالفضل خطیبی با ابراز خوشحالی از حضور در جمع هنرمندان و علاقه‌مندان به شاهنامه گفت: من بخش‌هایی از رمان‌های گرافیکی «جمشید» را خوانده‌ام و فکر می‌کنم شاید کارهای تحقیقاتی و آکادمیکی که امثال ما در زمینۀ شاهنامه انجام می‌دهند، خوانندگان محدودی داشته باشد چون مباحث بسیار خشک و پژوهشی هستند.

او ادامه داد: اما هنرمندانی همچون کسانی که در انتشار رمان‌های گرافیکی «جمشید» دستی داشتند با نسل‌های متعددی سروکار دارند و از این نظر، کار آن‌ها مهم‌تر از ماست. به همین دلیل از آقای رهگذر و همکارانش سپاس‌گزاری می‌کنم، چراکه به‌خوبی می‌دانم در این وانفسا کسانی که کارهای مربوط به کتاب و مطبوعات انجام می‌دهند چه زجری را به‌خصوص در مورد مسائل مالی تحمل می‌کنند. چون کتاب‌خوانی متأسفانه در مملکت ما به پایین‌ترین سطح رسیده و کسانی که وارد این راه می‌شوند، خطر می‌کنند.

توصیۀ کتاب زندگی‌نامۀ تحلیلی فردوسی به علاقه‌مندان شاهنامه

عضو هیئت‌علمی فرهنگستان ادب و زبان فارسی با توصیۀ کتاب زندگی‌نامۀ تحلیلی فردوسی به قلم علیرضا شاپور شهبازی به علاقه‌مندان فردوسی گفت: شهبازی از شاهنامه‌شناسان و ایران‌شناسان بزرگ ایرانی بود که در خارج از کشور هم بسیار برجسته بود و در بین مورخان شناخته‌شده بود. کتاب زندگی‌نامۀ تحلیلی فردوسی را او به زبان انگلیسی نوشت و در آمریکا چاپ شد که در ایران هم نشر هرمس آن را منتشر کرده است. من همیشه به علاقه‌مندان شاهنامه و فردوسی خواندن این کتاب را توصیه می‌کنم.

شاهنامه را قرآن عجم خواندند

خطیبی ادامه داد: من همیشه به کسانی که قدم در راه شاهنامه برمی‌دارند، می‌گویم این خاک دامن‌گیر است. شاهنامه دامن کسی را که بگیرد، رها نمی‌کند. این خاک دامن من را حدود ۳۰ سال پیش گرفت و روزی نیست که با بیتی از شاهنامه شروع نکنم و شبی نیست که با تأمل در مورد بیتی از شاهنامه به پایان نرسانم. این کتاب آن‌قدر ارزشمند است که ضیاءالدین ابن اثیر آن را قرآن عجم خوانده است. بگذارید امروز که این شاهنامه ما را دوباره گرد هم آورده است و می‌خواهیم کتابی با موضوع شاهنامه رونمایی کنیم، چند نکته در مورد شاهنامه بگویم.

رسالت هنر زدودن غبار عادت‌هاست

3او درباره جایگاه هنری شاهنامه گفت: اولین رسالت هنر این است که غبار عادت‌ها را از ذهن‌ها پاک کند و انسان را از روزمرّگی نجات دهد. مکاتب مختلف هنری را هم نگاه کنید، ادعای همین موضوع را دارند. شعر هم از این منظر مستثنا نیست. در شعر، شاعر جهان امروزی را به هم می‌ریزد، جهان دیگری می‌سازد.

این پژوهشگر تأکید کرد: پنج شاعر برجستۀ ادبیات فارسی ما – نظامی، حافظ، سعدی، فردوسی و مولوی – هم در شعرهایشان جهان دیگری ساختند. من معتقد هستم آن چیزی که باعث ماندگاری همه شاهکارهای بزرگ ادبی جهان شده فرم و زبان آن‌هاست نه محتوا؛ برخلاف چیزی که بسیاری در مورد شاهنامه تصور می‌کنند. بعد از حافظ بسیاری غزل گفتند، اما آیا به حافظ رسیدند؟! بعد از فردوسی برخی شاهنامه سرودند، آیا کسی تا شاهنامه مانده به سراغ آن‌ها می‌رود؟!

بیان موسیقیایی و تصویری شاهنامه را جاودان کرد

او تأکید کرد: مگر قصه‌هایی که در شاهنامه آمده درجاهای دیگر نبود؟! پس شاهنامه بیشتر از آنکه به خاطر قصه‌هایش ماندگار شده باشد، به خاطر زبان فاخر و نابی است که به لحاظ موسیقی و تصویری آن را متفاوت می‌کند. به خاطر همین بیان تصویری است که از گذشته‌های دور توجه بسیاری از نقاشان به این کتاب جلب شده و زیباترین مینیاتورها درباره آن کشیده شده است. برگ‌های شاهنامۀ ایلخانی یا دموت را در خارج از کشور میلیون‌ها دلار می‌خرند.

از شاهان حریص قاجار تا عتیقه‌فروش طماع فرانسوی

خطیبی دربارۀ شاهنامۀ ایلخانی یا دموت گفت: این شاهنامه که بسیار زیبا نگارگری شده، داستان غم‌باری دارد. شاهنامۀ ایلخانی در زمان آخرین حکمران ایلخانی در اوایل قرن هشتم هجری تهیه شد. این شاهنامه که کهن‌ترین شاهنامه‌ای است که شناسایی‌شده تا زمان محمدعلی شاه در ایران بوده است. اما شاهان قاجار که برای مسائل مالی همه چیز را به خارجی‌ها می‌فروختند، این شاهنامه را به شخص طماعی به نام دموت می‌فروشند.

او در ادامه توضیح داد: دموت می‌خواست آن را به کتابخانۀ ملی فرانسه بفروشد؛ اما آن‌قدر گران بود که این کتابخانه از پس خرید آن برنمی‌آمد. درنتیجه دموت در اقدام تأسف‌باری تمام برگ‌های نقاشی این شاهنامه را جدا کرد و متن‌هایش را دور ریخت. هرکدام از این برگ‌های نقاشی میلیون‌ها دلار ارزش دارد که امروز تنها یک برگ از این شاهنامه در موزۀ رضا عباسی در ایران موجود است. ما تاکنون توانسته‌ایم تصویر ۱۰۰برگ از آن را تهیه کنیم.

خطیبی تأکید کرد: شاید صفحات دیگری از این کتاب در گالری‌ها یا مجموعه‌های شخصی وجود داشته باشد؛ نمی‌دانیم. اما شما با جست‌وجو در اینترنت می‌توانید تصاویر زیبا و حیرت‌انگیز آن را ببینید که چطور در هفت‌صد، هشت‌صد سال پیش تصویرسازی ایرانیان به اینجا رسیده است.

او دربارۀ سرنوشت دموت گفت: روزی دموت با دوستش برای شکار به شکارگاه می‌روند؛ اما دوستش اشتباهی تفنگ را در سر دموت خالی می‌کند. همان موقع بود که گفته شد این اتفاق مجازات همان کاری بود که دموت با شاهنامه کرد. او در طمع مسائل مالی این کتاب ارزشمند را قطعه‌قطعه کرد.

دست هنرمندان را برای برداشت آزاد از شاهنامه باز بگذاریم

2خطیبی دربارۀ هنرمندانی که روی شاهنامه کار می‌کنند عنوان کرد: برخی تصور می‌کنند یک هنرمند، نقاش یا فیلم‌ساز که روی شاهنامه کار می‌کند باید اثرش را موبه‌مو عین متن شاهنامه روایت کند؛ پس در این صورت خلاقیت هنرمند چه می‌شود؟ خلاقیت هنرمند هم مهم است. باید قصۀ شاهنامه از فیلتر ذهن هنرمند بگذرد. متأسفم که شاهنامه دوستان تصور می‌کنند، اگر داستانی یا نقاشی با کمی فاصله از شاهنامه نقل شود، خوب نیست. دست هنرمندان را باید باز بگذاریم. تنها نکته این است که حتماً تأکید شود با برداشتی آزاد از شاهنامه کارکرده‌اند تا این برداشت‌های آزاد موجب پیش آمدن اشتباهات نشود.

او ادامه داد: چراکه درگذشته چنین اتفاق‌هایی افتاده؛ مثلاً امروز شما فکر می‌کنید تیری که رستم به سمت اسفندیار نشانه گرفت، دوشاخه بود. این تصویر در ذهن تصویرگر بوده؛ درحالی‌که در شاهنامه این‌طور نیست. یا اینکه دیو سفیدی که رستم با آن می‌جنگد، در شاهنامه همچون قیر سیاه است و فقط نام او دیو سفید است؛ اما نگارگر تصور کرده این دیو را باید سفید بکشد.

سینماگران به شاهنامه توجه نمی‌کنند

این شاهنامه‌پژوه دربارۀ آثاری که به شاهنامه پرداخته‌اند گفت: تئاتر، نقاشی و نگارگری در زمینۀ شاهنامه بسیار خوب عمل کرده‌اند. اما دلخوری اصلی از سینماست که در زمینۀ شاهنامه هیچ کاری انجام نمی‌دهد. میلیاردها ریال بودجه در دست دارند، ولی کاری نمی‌کنند. شاهنامه این‌همه قصه‌های جذاب و زیبا دارد که می‌تواند دست‌مایۀ فیلم‌سازی شود. آن فیلم‌هایی هم که تاکنون ساخته‌اند مثل چهل سرباز به لعنت خداوند هم نمی‌ارزند. هیچ جایگاه هنری ندارند. می‌دانم که انیمیشن سینمایی‌ای این گروه آماده کرده‌اند؛ امیدوارم که ببینیم و استفاده کنیم. و امیدوارم اهالی سینما بیشتر از این به شاهنامه توجه کنند.

همواره می‌ترسیدم قداست شاهنامه را زیر سؤال ببرم

5

اشکان رهگذر نویسنده و سرپرست تصویرگران مجموعۀ رمان‌های گرافیکی «جمشید» گفت: خوشحالم که امروز این صحبت‌ها را شنیدم. چون همواره می‌ترسیدم قداست شاهنامه را زیر سؤال ببرم. برخوردهای بسیاری با ما شده. یادم هست وقتی می‌خواستیم پروانه تولید انیمیشن سینمایی «آخرین داستان» را بگیریم به خاطر همین برداشت آزاد به ما پروانه ندادند و پرسیدند، شما چطور جرئت می‌کنید این کار را انجام دهید؟! خوشحالم که امروز از یک شاهنامه‌پژوه معتبر می‌شنوم که مسیری که در پیش گرفتیم درست بوده است.

او ادامه داد: ما دو سال پیش اولین جلد این کتاب‌ها را منتشر کردیم و امروز جلد چهارم، آخرین جلد این مجموعه را رونمایی کردیم. فرید سپهر، تصویرگر این کتاب است که زحمات بسیاری برای آن کشیده و همین الان در حال کشیدن بخش‌هایی از این کتاب به شکل زنده است. این رمان‌های گرافیکی، اولین نمونه‌های خودشان در ایران هستند که همین موضوع، شرایط را برای ما مشکل‌تر کرد.

رهگذر با اشاره به اینکه هیچ کمک دولتی برای انتشار این کتاب‌ها دریافت نکرده‌اند گفت: تمام هزینۀ تولید این کتاب‌ها را بخش خصوصی تأمین کرده و ما از مرحلۀ اخذ مجوز تا فروش پخش با سختی مواجه بودیم. از همۀ کسانی که در انتشار این کتاب‌ها نقشی داشتند، تشکر می‌کنم. امیدوارم این کتاب‌ها با فروش خودشان، فرصت ادامۀ مسیر را فراهم کنند.

در ادامه طاهره بهرامی بخش‌هایی از شاهنامه را برای حاضران نقالی کرد و هم‌زمان فرید سپهر، تصویرگر رمان‌های گرافیکی «جمشید» برخی از تصویرهای کتاب را برای علاقه‌مندان کشید و درنهایت جشن امضا و رونمایی از جلد کتاب صورت گرفت.

اسامی عوامل انتشار رمان گرافیکی «جمشید غروب۲» بدین شرح است: اشکان رهگذر (نویسنده)، فرید سپهر (طراح جلد، استوری‌برد و تصویرگر)، ملیحه بیدکی قلیان (گرافیست)، زهرا نجفی (ویراستار)، علی قربانی و سعید عباسی (مدیران تولید)، آرمان رهگذر و تارا صدیقی (مدیران اجرایی). این سه‌گانه را نشر استودیو هورخش منتشر کرده است.

4

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *