گفت‌وشنود با تیم برتر رویداد مانگای اسلامی ۲۰۱۸

میثمی‌آزاد: هر داستانی می‌تواند تبدیل به مانگا بشود.

11

رایزنی فرهنگی سفارت ایران در ژاپن و گروه مسلم مانگا در ژاپن با همکاری خانۀ پی‌نمای ایران مسابقات جهانی مانگای اسلامی ۲۰۱۸ را در ماه اکتبر سال گذشتۀ میلادی با حضور تیم‌هایی از ۱۴ کشور برگزار کردند و یک تیم ایرانی به رتبۀ نخست آن دست یافت. سطح این مسابقات بیش از آنکه در عرصه طراحی و اجرا حرفه‌ای باشد از جنبۀ دغدغه‌های هنرمندان مسلمان و ایده‌های ارائه‌شده جالب توجه بود. فستیوالی برای مطرح کردن مسائل روز دنیای اسلام از زبان جوان‌ترین افراد این جامعۀ ۱٫۶ میلیارد نفری. متن زیر حاصل گفتگو با خانم‌ها مقدم و میثمی‌آزاد است پس از شرکت‌کردن و کسب رتبۀ اول در رویداد مانگای اسلامی ۲۰۱۸، اثر این تیم و آیندۀ هنری‌شان در عرصۀ مانگا.

ابتدا، کسب رتبۀ اول مسابقة مانگای اسلامی را صمیمانه به شما تبریک می‌گوییم. عموماً هنرمندان طراح از خاطرات کودکی‌شان و جذابیت کمیک‌ها به عنوان دلیل علاقه به این عرصه یاد می‌کنند اما شما در جایی گفته‌اید مایلید فقط روی مانگا تمرکز کنید. می‌خواهیم بدانیم از نظر شما مانگا چه تفاوت‌هایی با کمیک دارد؟ البته منظور این است که تعریف خودتان را ارائه دهید، چیزی جز اینکه مانگا همان کمیک ژاپنی است!

میثمی‌آزاد: کمیک و مانگا هرکدام سبک روایی خاص خودشان را دارند. سبک کمیک قدمت بیشتری دارد و در کمیک‌های اولیه بیشتر از قاب‌های هم‌اندازه استفاده می‌شد؛ قاب‌های مربع یا مستطیلی که در کنار هم قرار می‌گرفتند. در ابتدا از کمیک برای روایت داستان‌های کوتاه یا طنز در مجلات استفاده می‌شد اما این سبک بیشتر به روایت داستان‌های ابرقهرمانی معروف است تا ژانرهای دیگر.

روایت تصویری در مانگا با کمیک بسیار متفاوت است. مثلاً در کمیک، بالن‌های گفتگو و دیالوگ‌ها نقش مهمی دارند اما در مانگا بار داستان بیشتر بر دوش تصاویر سنگینی می‌کند. ترکیب‌بندی قاب‌ها در مانگا سینمایی‌تر است و البته کمیک نیز بعدها از آن تأثیر پذیرفت. از طرف دیگر، اغراق‌های شدید در مانگا بیشتر رایج بوده است. شات‌[نما]های تک‌صفحه‌ای هم ابتدا در مانگا ظهور پیدا کرد و در ادامه به کمیک وارد شد.

سادگی‌اش چطور؟ در نگاه اول به نظر می‌رسد مانگا ساده‌تر است و خطوطش کمتر؟

میثمی‌آزاد: در مانگا آثار بسیار ساده دیده می‌شود اما کارهای با جزئیات بسیار هم هست! مثلا اگر مانگای بِرسِرک یا مانگای توریکو را ملاحظه کنید جزئیات فراوانی دارند. مانگاهای دخترانه ساده‌تر هستند و پسرانه‌ها شلوغ‌تر و پرجزئیات‌تر.

هدف خاصی پشت این سیاه‌و‌سفیدبودن مانگاها نهفته است؟یا می‌توانیم این سیاه‌وسفیدبودن را ویژگی خاص مانگاها در نظر بگیریم؟

میثمی‌آزاد: سیاه و سفید بودن مانگا الان تبدیل به سبک آن شده اما در ابتدا [صرفاً] به خاطر کم کردن هزینه‌ها به این کار روی آوردند.

مانگا چه تفاوتی با مانهوا دارد؟

میثمی‌آزاد: مانهوا (Manhwa) نام مانگاهای کرۀ جنوبی است و فرقش این است که مانهوا را مانند کمیک از چپ به راست می‌خوانند. اوایل کار، مانهوا هم مانند مانگا صرفاً کتابچه داشت اما در ادامه وب‌تون‌ها[۱] جای کتابچه‌های مانهوا را گرفتند و کلاً چیدمانشان با کمیک و مانگا متفاوت است.

از لحاظ محتوایی و داستانی مانگا چه تفاوتی با کمیک‌های غربی دارد؟

میثمی‌آزاد: مانگا همه نوع محتوایی دارد؛ کمیک‌های آمریکایی نیز مستثنی نیستند اما ژانر غالبشان همان ابرقهرمانی است چرا که دو ناشر معروف کمیک‌های آمریکایی (مارول و دی‌سی) بیشتر به چاپ این‌گونه کمیک‌ها می‌پردازند.

مانگاها وقتی وارد فضای فانتزی می‌شوند شاید حتی از کمیک‌های غربی هم جلوتر باشند از نظر اغراق، جادو و دنیای فانتزی.

میثمی‌آزاد: دنیای فانتزی مانگاها بسیار متفاوت است. دنیای فانتزی غربی از فرهنگ ژاپنی‌ها تأثیر پذیرفته است.

دنیای فانتزی مانگاها شرقی‌تر است؟

میثمی‌آزاد: بله، خیلی! حتی فرهنگ اسطوره‌ای‌شان، حتی جانوارانی که هستند جانوران اسطوره‌ای خودشان هستند، به جز روابط کاراکترها و فضای اجتماعی‌اش.

خب با این تعاریف، وقتی می‌خواستید برای مانگای اسلامی سوژه بدهید شاخص خاصی را در نظر گرفتید؟ یا فکر می‌کنید هر داستانی قابلیت تبدیل به مانگا شدن را دارد؟

میثمی‌آزاد: نظر من این است که هر داستانی می‌تواند تبدیل به مانگا بشود.

22

مقدم: ما سعی کردیم ایده‌ای بدهیم که یک اکشنی درونش اتفاق بیفتد، یک تعداد آدم [کاراکتر] داشته باشد. البته چون موضوعش هم تبعیض نژادی علیه مسلمین بود؛ ایده‌هایی که ممکن است به ذهن بیاید خیلی ذهنی هستند مثلا اینکه یک نفر ناامید می‌شود ولی ایمانش را از دست نمی‌دهد… بنابراین با خودمان گفتیم داستان را به یک دبیرستان دخترانه ببریم چون باید برای رویدادهایی که اتفاق می‌افتد معادل پیدا کنیم؛ معادل تصویری رقابت، تبعیض، اسلام‌ستیزی… و مسیری را انتخاب کردیم که نشان بدهیم یک نفر از گروه بیرون انداخته شده.

خب اگر بخواهید مانگایی تولید کنید که از فرهنگ خودمان هم تأثیر بگیرید فکر می‌کنید امکانش هست؟

میثمی‌آزاد: بله، امکان دارد ولی مطالعۀ زیادی می‌طلبد و کار یک نفر نیست. همان طور که مانگا نیز در ژاپن یک‌باره تولید نشد! تزوکا پدر مانگای ژاپن است و در کارهایش تأثیر آثار دیزنی همان دوره مشهود است. یعنی تصویر ژاپنی نیست. مثلاً کاراکتر آستروبوی کاملا شبیه میکی موس است و تأثیر انیمیشن و کمیک غرب در آن دیده می‌شود. اما باز هم همان تزوکا یک روایت سینمایی را در کارش آورد که متفاوت از روایت تصویرسازی بود. و تصویر هم به مرور ژاپنی شد. حتی کار دراگون‌بال با اینکه خیلی ژاپنی‌تر است هم کمی حالت کمیک دارد. اما هر قدر به سمت هنرمندان جدید می‌روید کار به آن چیزی که همه به عنوان مانگا می‌شناسند نزدیک‌تر شده است. این در واقع کار چند نسل است و اتفاق یک شبه نیست.

چطور می‌توانیم از فرهنگ خودمان چیزی به مانگا اضافه کنیم؟

میثمی‌آزاد: باید کسی دغدغه داشته باشد که به این نقطه برسد. بین سبک‌های تصویری ایرانی نزدیک‌ترینش نگارگری یا [آثار] استاد فرشچیان را همه به ایرانی بودن می‌شناسند و معتقدند از جایی دیگر نیامده است اما اگر بخواهید آن را به مانگا یا کمیک تبدیل کنید خیلی سخت است. یعنی یک گپ زمانی این وسط اتفاق افتاده است که باید این را پر کنیم.

و مثلاً نقاشی پرده‌خوانی ما که روایت صحنه‌به‌صحنه دارد یا اصلاً نقشی که روی فرش‌های ماست…

میثمی‌آزاد: فرش فرق دارد.

اینکه روایت داستان به عهدة تصاویر است یا نوع چینش در صفحه که عقبة ذهنی را با تصویر کردن ایجاد می‌کند؟

میثمی‌آزاد: مثلاً اولین نقش برجسته در دنیا در ایران بوده است که روایت دارد و در کرمانشاه است اسمش را یادم رفت… طاق بستان اولین روایت تصویری است که نوشته هم دارد؛ خب این در روم هم وجود داشت. اما این چیزی که می‌گویید یک قالب متفاوت را در مانگا یا کمیک بگذاریم و بعد قالب روایی خاص خود را بدهیم… خیلی کار سختی است و باید واقعاً مطالعه شود. یک نفر باید وقت بگذارد روی این قضیه کار کند و به آن سبک تصویرگری خاص و فرم روایی خاص برسد.

الان فکر می‌کنید اگر بخواهید آموزش دهید سبک مانگا راحت‌تر است یا کمیک‌؟

میثمی‌آزاد: خب، من دانش کمیک ندارم فقط می‌دانم تا حدی روی مانگا تأثیر گذاشته است؛ ولی دانش کمیک ندارم که بدانم کمیک یعنی چه.

از لحاظ تصویرگری برای خلق کاراکتر…

میثمی‌آزاد: کار نکرده‌ام تا حالا؛ علاقه ای ندارم! (خنده)

جالب شد! پس این شباهتی که می‌گوییم «مانگا همان کمیک ژاپنی است» واقعاً در این حد نیست؟ کسی که در یکی از این دو سبک کار می‌کند ممکن است اصلاً به سبک دیگر علاقه‌ای نداشته باشد؟

مقدم: من خودم شاید فقط یک مانگا را خوانده باشم در حالی که ایشان همه را با جزئیات می‌شناسد؛ یعنی چند سال دنبال کرده است. من در همان تجربۀ پنج یا شش روزۀ همکاری چیزهای بسیاری یاد گرفتم و کسی که واقعاً مانگاخوان حرفه‌ای است وقتی کتاب را باز می‌کند وارد یک فضای دیگر می‌شود… حتی صداها را می‌شنود! این افکت‌های تصویری بی‌جهت انداخته نشده‌اند و در ذهن خواننده فضاسازی می‌کند یعنی واقعاً ریزه‌کاری‌هایی هست که فقط افراد حرفه‌ای می‌بینند.

به عنوان کسی که در این حوزه کار می‌کند آیندۀ خودتان را در کار حرفه‌ای به چه شکل می‌بینید؟

میثمی‌آزاد: من اگر بخواهم راستش را بگویم هیچ وقت به مانگا به عنوان شغل اصلی نگاه نکرده‌ام.

و به عنوان یک علاقۀ جانبی؟

میثمی‌آزاد: من دوست دارم از این حرفه درآمد داشته باشم اما تا حالا نداشتم.

دنیایی که خانم مقدم گفتند همان اول کار بچه‌ها را جذب می‌کند؟ یا اینکه طول می‌کشد بچه‌ها عادت کنند و خواندنش را یاد بگیرند؟

میثمی‌آزاد: اگر طراح کارش را بلد باشد بله، وگرنه به نظر من کار برای کودک، سختی دارد. چون رشتۀ هر دوی ما انیمیشن است می‌دانیم کار کردن برای کودک کار راحتی نیست.

مقدم: بله، دو برابر انرژی‌ای که برای کار بزرگسال می‌گذارید باید برای کار کودک مطالعه داشته باشید.

سختی را از چه لحاظ تعریف می‌کنید؟

مقدم: چون مخاطبان حساسی هستند و باید بدانید بچه‌ها اِلِمان‌ها یا همان عناصر تصویری را چطور درک می‌کنند.

میثمی‌آزاد: هر قدر سن مخاطب کمتر باشد باید فرم‌ها ساده‌تر و فانتزی‌تر [تخیلی‌تر] باشند. من تعدادی از طراحانی را که دوست دارند کار مانگا انجام دهند می‌شناسم. مایلند خیلی به کار جزئیات بدهند و با تنوع بالای رنگ کار کنند؛ در حالی که برای کودک نباید به این شکل کار کرد.

خودتان نقاشی را از کجا شروع کردید؟ اول نقاشی را شروع کردید بعد با مانگا آشنا شدید؟

میثمی‌آزاد: من از بچگی نقاشی را دوست داشتم، اما دبیرستان فرزانگان می‌رفتم و سمپادی بودم. هیچ‌کس پیشنهاد نمی‌کرد هنر بخوانم اما با ورود به هنرستان طراحی را شروع کردم و بعد با مانگا آشنا شدم.

شما چه طور خانم مقدم؟ از هنرستان رشته‌تان نقاشی بود؟

مقدم: نه، من وقتی وارد انیمیشن شدم کار طراحی را شروع کردم.

برای سبک روایتی مانگا یا کمیک، دانش خاصی لازم است؟ البته به جز طراحی؟

میثمی‌آزاد: قطعاً دانش سینمایی لازم است؛ یعنی مثلاً باید لی اَوت، دکوپاژ، روایت و روایت تصویری را بلد باشی.

خانم مقدم شما کار نویسندگی غیر از کمیک و مانگا انجام دادید، فرقش را در چه می‌بینید؟

مقدم: مانگا و کمیک نمابندی دارد، مثلا می‌گویید نمای کلوزآپ فلان سوژه را نشان می‌دهد یا در یک نمای واید مخاطب چه چیزی را می‌بیند. باید کاملاً معرفی کنید که تصویر بایستی چه چیزی را نشان ‌دهد. تصویرگر هم می‌تواند با سلیقۀ خودش در یک جاهایی دخل و تصرف داشته باشد.

دعوایتان نمی شود؟

مقدم ومیثمی‌آزاد (با خنده): نه!

مقدم: وقتی ایدۀ کلی را به خانم میثمی‌آزاد دادم خودش کل کار را در ذهنش دید و شروع کرد به کشیدن. یعنی حتی داستان را با چیزهایی که کشید بهتر کرد.

میثمی‌آزاد: به نظر من طراح مانگا و نویسنده باید در تعامل باشند و این شکلی نیست که مثلاً چیزی که نویسنده نوشته است وحی مُنزَل باشد و تو باید همان را بکشی.

مقدم: قدیم به این صورت بود که نویسنده می‌نوشت و تصویرگر موظف به اجرا بود.

اگر نگاه تصویرگر با چیزی که نویسنده می‌خواهد خیلی متفاوت باشد چه؟

مقدم: خب باید ببینیم کارگردان و مجری کار کی هست.

میثمی‌آزاد: خیلی وقت‌ها نوشته روی کاغذ قشنگ است ولی روی تصویر بد می‌شود یا درنمی‌آید یا گنگ می‌شود. برای همین نویسنده و تصویرگر باید در تعامل باشند.

فکر می کنید مدیر هنری بتواند این وسط به تصویرگر، نویسنده و ناشر کمک کند؟

میثمی‌آزاد: اگر اطلاعاتش بالا باشد بله، ولی اگر نه صرفاً یک پست است و نمی‌تواند کاری بکند.

برای کمک به درآمدزایی صنعت مانگا در کشورمان چه کارهایی باید انجام شود؟ قطعاً وقتی هر کسی برود و کتاب خود را بنویسد و نقاشی کند شاید مسیر را طولانی‌تر کند.

میثمی‌آزاد: از نمونه‌هایی که در خارج از کشور جواب داده است مثال می‌زنم: سایت وب‌تون هر سال چند بار مسابقه برگزار می‌کند، برای برنده به عنوان یک نویسنده کارش را چاپ می‌کند و یک جایزه نقدی هم به او می‌دهد. البته دقیقاً نمی‌دانم وب‌تون هزینه‌اش را از چه راهی تأمین می‌کند. ولی مثلاً در ژاپن هفته‌نامه یا ماهنامه برای مانگا وجود دارد که در آن یک سری مسابقه می‌گذارند مثل مسابقۀ وان شات و به برنده اجازه می‌دهند که یک کار سریالی با همان ایدۀ وان شات شروع کند. این داستان به نظرسنجی گذاشته می‌شود و اگر در آن نظرسنجی افت کند دیگر به او اجازه نمی‌دهند ادامه بدهد و همین یک جور رقابت ایجاد می‌کند.

فکر می‌کنید چنین سیستمی در ایران جواب بدهد؟

میثمی‌آزاد: مردم ما خیلی مجله‌خوان نیستند. باید به فرهنگ‌شان نگاه کنید و ببینید در آن مجله‌خوانی [رایج] هست یا نه. به نظر محیط‌های مجازی بیشتر جواب می‌دهد.

مقدم: در مورد مجله، خیلی‌ها می‌گویند از نظر زیست‌محیطی برویم به سمت دیجیتال شدن. ولی داشتم فکر می‌کردم ایرانی‌ها حاضر هستند برای چی پول بدهند. باید به این فکر کنیم که واقعاً حاضرند با جان‌ودل پول بدهند یا اینکه از جای دیگر دانلود غیرقانونی بکنند.

مسابقۀ مانگای اسلامی ژاپن را چطور دیدید؟ سطح آثار چطور بود؟

مقدم: باید ببینیم چه قدر وقت گذاشتند اگر دو سه ماه وقت داشتند به نظر من کارهای درجه یکی نبودند.

میثمی‌آزاد: به نظر من کار دوم و سوم بد نبودند ولی سطح‌های بعدی خیلی فاصله داشتند.

البته شرایط یکسان بود. شما هم خیلی سریع کار کردید؟

میثمی‌آزاد: بله، یک هفته‌ای.

کار خانۀ پی‌نما را چه طور می‌بینید؟

میثمی‌آزاد: از وقتی شروع به کار کردید رویدادهای کمیک بیشتر جا افتاد. قبل از این رویداد کمیک ندیده بودم و اگر هم بوده من هیچ وقت خبردار نشدم، به نظرم [اتفاقات مرتبط با کمیک] یک مقدار منسجم‌تر شده است.

چه توقعی از خانه دارید؟

میثمی‌آزاد: مایلم رویدادهای مانگا بیشتر باشد چون در حال حاضر روی کمیک تمرکز بیشتری است.

united-heroes-02united-heroes-01

united-heroes-04united-heroes-03

united-heroes-06united-heroes-05

united-heroes-08united-heroes-07

united-heroes-10united-heroes-09

united-heroes-12united-heroes-11

برخی از آثار برگزیدۀ بخش مسابقۀ همایش Manga x Muslim World 2018:

united heroes

return

once upon a ramadan

olympics

Harmony in Difference

hxh

——————————————————————————————

[۱] اصطلاحی است برای توصیف وب‌کمیک‌های کره جنوبی یا مانهوا که به صورت آنلاین منتشر می‌شود. در واقع به کمیک یا مانگایی که در فضای مجازی منتشر می‌شود وب‌تون می‌گویند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *